Πως αντιλαμβάνεται η Κυβέρνηση την έννοια της ένταξης σύμφωνα με την Εθνική Στρατηγική για την Ενταξη των υπηκόων τρίτων χωρών του 2013.

Τον Απρίλιο του 2013 δημοσιεύθηκε στο Υπουργείο Εσωτερικών η Εθνική Στρατηγική για την ένταξη των πολιτών τρίτων χωρών η οποία αντικατέστησε στην ουσία την Εθνική Στρατηγική του 2011. Διαβάζοντας κανείς τις δυο Στρατηγικές αντιλαμβάνεται αμέσως την εντελώς διαφορετική αντίληψη και αντιμετώπιση της έννοιας της ένταξης σε θεσμικό επίπεδο.

 «Η ένταξη είναι μια δυναμική, αμφίδρομη διαδικασία αμοιβαίας προσαρμογής τόσο των μεταναστών όσο και των πολιτών των κρατών-μελών».[1]  Την έννοια της ένταξης όπως ορίζεται από την Κοινή Βασική Αρχή 1 της Ευρωπαϊκής Ένωσης υιοθετεί η Εθνική Στρατηγική του 2011 τονίζοντας τη σημασία  «του καθεστώτος ασφάλειας της παραμονής των νομίμων αλλοδαπών, της συμμετοχή στα κοινά μέσω του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι , της πολιτογράφησης και της κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας για τη ‘δεύτερη γενιά’».[2] 

Αντιθέτως, η Εθνική Στρατηγική του 2013 ορίζει την ένταξη «ως μια κατάσταση όπου διαφορετικές εθνικές ομάδες διατηρούν τη μοναδικότητα τους και τα όρια της ομάδας στην οποία ανήκουν αλλά ταυτόχρονα συμμετέχουν εξίσου με τους γηγενείς σε βασικές διαδικασίες παραγωγής, διανομής αγαθών και υπηρεσιών και διοίκησης». [3]

Η ένταξη είναι μια διαδικασία στην οποία ο ρόλος του Κράτους είναι ζωτικής σημασίας. Βασικοί πυλώνες της δομικής ένταξης είναι η πρόσβαση στην αγορά εργασίας και η πρόσβαση στην εκπαίδευση με βασικό στόχο τη δυνατότητα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας. Δυστυχώς, η ‘ανανεωμένη’ Εθνική Στρατηγική για την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών του 2013 μόνο από αυτή την λογική δεν διέπεται. Χωρίς να υπαρχουν δομές που να υποστηρίζουν την εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας, το κράτος τη θεωρεί προαπαιτούμενη για την απόκτηση της επι μακρόν άδειας παραμονής αλλα και της ελληνικής ιθαγένειας. Επιπλέον, η πρόσβαση στην αγορά εργασίας είναι περιορισμένη οχι μόνο για τους ίδιους τους μετανάστες αλλά και για τα παιδιά τους τα οποία ενώ εχουν τελειώσει ελληνικά σχολεία και πανεπιστήμια δεν μπορούν να ενταχθούν με τους ίδιους όρους με τους συνομηλίκους τους αφου κριτήριο για πληθώρα επαγγελμάτων αποτελεί η κατοχή της ελληνικής ιθαγένειας.

Πως μπορούμε λοιπόν να μιλάμε για ένταξη όταν η απόκτηση και η διατήρηση της άδειας παραμονής για την πρώτη γενιά ειναι προβληματική, οι δομές υποστήριξης ανύπαρκτες και η πρόσβαση σε δικαιώματα και αγορά εργασίας περιορισμένη; Πως μπορούμε να μιλάμε για ένταξη όσον αφορά τα παιδιά των μεταναστών γεννημένα και μεγαλωμένα στην Ελλαδα από τη στιγμή που αντιμετωπίζονται σα πολίτες δευτερης κατηγορίας από την ίδια τους τη χώρα; Η προσβαση στην ιθαγένεια τη στιγμή που μιλάμε είναι ανύπαρκτη από τη στιγμή που συγκεκριμένες  διατάξεις του Νόμου 3838 κρίθηκαν αντισυνταγματικές.

Δυστυχώς όταν η Κυβέρνηση αντιμετωπίζει τα παιδιά των μεταναστών που έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει στην Ελλάδα ώς μετανάστες και ώς ‘άλλους’ δε χρειάζεται ιδιαίτερη φαντασία για κατανοήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τους γονείς τους και τους μετανάστες γενικότερα. Η λογική αυτή μόνο την ένταξη δεν προάγει, αντιθέτως εντείνει τον κοινωνικό αποκλεισμό, την ξενοφοβία και το στιγματισμό δημιουργώντας κοινωνικές ανισότητες και βάζοντας σε κίνδυνο την κοινωνική συνοχή. Καμία κοινωνία δεν ωφελήθηκε ποτέ αποκλείοντας τμήματα του πληθυσμού από την πρόσβαση σε δικαιώματα. Η Εθνική Στρατηγική για την Ενταξη του 2013 κινείται στην αντίθετη λογική από αυτή του 2011 κάνοντας ιδιαίτερα εμφανή τον κοινωνικό συντηριτισμό από τον οποίο διέπεται βάζοντας μας σε σκέψεις για το πως αντιλαμβάνονται έννοιες όπως, ‘ενταξη’, ‘αφομοίωση’, ίθαγένεια’, ‘δικαιώματα’, ‘πολίτης’ κ.α.  Η ένταξη των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία πέρα από τη δομική πλευρά της έχει και την κοινωνικο-πολιτισμική. Η κοινωνικοπολιτισμική ένταξη όμως δεν μπορεί να προυπάρχει της δομικής όπως πολλάκις έχει δηλώσει ο πρώην Υφιπουργός Εσωτερικών κ. Αθανασίου υιοθετώντας τη λογική της «ιθαγένειας ως επιβράβευση», αλλά πρέπει να συμβαδίζει με τη δομική για να είναι επιτευχθεί η ομαλή και επιτυχής ένταξη των μεταναστών και των παιδιών τους.

Η ένταξη είναι μια μακροχρόνια, συνεχής και δυναμική διαδικασία η οποία δεν επιτυγχάνεται από τη μια μερα στην άλλη. Το κράτος οφείλει να έχει μια σταθερή και συνεχόμενη Εθνική Στρατηγική ένταξης η οποία να μην αλλάζει άρδην κάθε φορά που μετακινείται Υπουργός ή εκλέγεται άλλη Κυβέρνηση. Χρειάζονται δομές, σωστή νομοθεσία που να εφαρμόζεται, λιγότερη γρφειοκρατία και περισσότερη διαφάνεια. Οι μετανάστες και τα παιδιά τους αποτελούν πηγή πλούτου για την Ελλάδα και όσο πιο γρήγορα το Κράτος τους αντιληφθεί ώς συμμάχους και όχι ως αντιπάλους τόσο το καλύτερό για την ελληνική κοινωνία.

Generation 2.0

---

[1] Council of the European Union (2005), Common Framework for Integration: Common Basic Principles for Immigrant Integration Policy in the European Union, COM (2005) 389.

[2] Εθνική Στρατηγική για την Ένταξη 2011, σ.13

[3] Εθνική Στρατηγική για την Ένταξη 2013, σ.17

Η Ρητορική του Μίσους

Πολλές φορές και ψάχνοντας πράγματα που με ενδιαφέρουν στο Διαδίκτυο, βλέπω ότι πιο ενδιαφέρον έχουν τα σχόλια, που συνοδεύουν τα άρθρα ή την γνώμη του συγγραφέα. Επίσης παρατηρώ ότι όσο περισσότερα σχόλια διαβάζω τόσο και πιο πολύ ξεχνάω το αρχικό κείμενο, που στο κάτω κάτω ήταν και η αφορμή για να τα κοιτάξω.

Το ίδιο έπαθα πολύ πρόσφατα όταν διαβάζοντας για κάποια εκδήλωση, που θα γινόταν και αφορούσε την ιθαγένεια των παιδιών δεύτερης γενιάς μεταναστών. Στα σχόλια που συνόδευε το κείμενο αν υπήρχαν 1-2 θετικά είναι ζήτημα. Στην συνέχεια ακολουθούσαν το ένα μετά το άλλο σχόλια απίστευτα επιθετικά, προσβλητικά, ρατσιστικά, σχόλια μίσους. Σχόλια χωρίς επιχειρήματα, που στόχο είχαν να προσβάλουν και που απέπνεαν λύσσα. Αυτόματα μου γεννήθηκε η σκέψη πως είναι δυνατόν να ζεις με τόσο μίσος μέσα σου άραγε αυτό δεν στρέφεται και κατά του εαυτού σου; Και τότε ένιωσα, μετά την οργή – επίσης για μεγάλη μου έκπληξη- απέραντη λύπη.

Λύπη για το τι χάνεις με το να είσαι συνεχώς αρνητικός, να τα βάζεις με τους άλλους αλλά στην ουσία να καταστρέφεις τον εαυτό σου και μάλιστα τον δημιουργικό σου εαυτό.

Το μεταναστευτικό ζήτημα πάντα προκαλεί πολλές συζητήσεις. Από το 1990 και μετά, που άρχισε η ροή κυρίως από την Αλβανία και χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, αμήχανα οι Έλληνες στην αρχή και επιθετικά στην συνέχεια άρχισαν να αντιδρούν. Η ξενοφοβία και ο ρατσισμός εγκαταστάθηκε για τα καλά στην χώρα. Η πιο διάσημη ερώτηση ήταν «Είναι οι Έλληνες ρατσιστές;» και η πιο διάσημη φράση ήταν «…εγώ δεν είμαι ρατσιστής/τρια αλλά οι Αλβανοί μας κλέβουν/σκοτώνουν/παίρνουν τις δουλειές κλπ.». Βέβαια το ενδιαφέρον είναι ότι όλοι αυτοί, που έχουν γνωρίσει και συναναστρέφονται κάποιον μετανάστη θα σου πουν «… α! ο Γκόραν/Ιβάν/Ιλία που ξέρω εγώ είναι καλό παιδί». Τι διχασμός προσωπικότητας.

 Κάπως έτσι, σε συζητήσεις, που προκαλώ για την δεύτερη γενιά, δεν είναι λίγοι αυτοί που απορούν «μα καλά δεν έχουν υπηκοότητα; Τι; Ούτε άδεια παραμονής; Μα πως γίνεται;» Και εδώ, αγαπητά μου παιδιά, μπαίνουμε στα νομικά αμπελοχώραφα. Για τις γεννήσεις και την ιθαγένεια του βρέφους παίζει ρόλο η θεωρία του αίματος (από πού είναι οι γονείς σου) και όχι του εδάφους (δηλαδή το που γεννήθηκες). Με άλλα λόγια αν ένας από τους δύο γονείς δεν είναι Έλληνας, ούτε τα τέκνα του είναι. Και εκεί αρχίζει ο παραλογισμός.

Όχι βέβαια ότι η Ελλάδα είχε προβλέψει ποτέ τέτοια θέματα ή έχει μία ολοκληρωμένη μεταναστευτική πολιτική, που δεν θα αλλάζει ανάλογα με το ποιος κυβερνά. Αλλά ο σκοπός μου δεν είναι να κάνω νομικές αναλύσεις και προτάσεις γενικότερα επί του θέματος. Το θέμα, που μ’ έστρωσε να γράψω είναι η ρητορική του μίσους, ο ρατσιστικός λόγος. Όπως λέγεται αγγλιστί hate speech. Και ιδιαίτερα στο Διαδίκτυο.

Ο ορισμός που δίνει το Συμβούλιο της Ευρώπης, ήδη από το 1997, για την ρητορική του μίσους είναι ότι αφορά κάθε μορφή έκφρασης  που διαδίδει, υποκινεί, προωθεί ή δικαιολογεί ρατσιστικό μίσος, ξενοφοβία, αντισημιτισμό ή άλλη μορφή εχθρότητας, που βασίζεται στην μη ανοχή και εκφράζεται με επιθετικό εθνικισμό ή εθνοκεντρισμό, διάκριση και εχθρότητα κατά των μειονοτήτων, των μεταναστών και των ανθρώπων μεταναστευτικής καταγωγής ( Hate speech is considered as all forms of expression which spread, incite, promote or justify racial hatred, xenophobia, anti-Semitism or other forms of hatred based on intolerance including intolerance expressed by aggressive nationalism and ethnocentrism, discrimination and hostility against minorities, migrants and people of immigrant origin»).    

Το Διαδίκτυο, το ξέρετε καλύτερα από μένα, είναι ένας προνομιακός χώρος για τους νέους. Κοινώς το παίζουν στα δάκτυλα και ιδιαίτερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι άλλος ένας χώρος κοινωνικοποίησης. Και όπως με οποιονδήποτε άλλον χώρο, εκεί μέσα χωράνε όλοι, καλοί και κακοί. Και όπως χρησιμοποιείται από τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων άλλο τόσο χρησιμοποιείται και από τους εχθρούς τους.

Η ρητορική του μίσους καλλιεργείται ιδιαίτερα στο διαδίκτυο. Αυτό γίνεται ευκολότερα γιατί 1) υπάρχει ανωνυμία, 2) μπορεί ο καθένας να γράφει οτιδήποτε χωρίς αποδείξεις, 3) οι κάθε είδους συνωμοσιολογίες ανθούν, 4) η βία (βοηθούμενη από την ανωνυμία) είναι άμεση και 5) υπάρχει μαζική κινητοποίηση κατά ορισμένου στόχου. Ακόμη μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν αξιόπιστα δεδομένα και δεν έχει μετρηθεί ποια είναι η επίδραση της ρητορικής μίσους έτσι όπως εκφράζεται στο διαδίκτυο. Και βέβαια αυτό δεν έχει να κάνει με την ελευθερία λόγου και έκφρασης. Μπορώ να διαφωνήσω με κάποιον, αυτό το αποδέχομαι αλλά στα πλαίσια του διαλόγου και της ψύχραιμης αντιπαράθεσης. Και όχι βέβαια όταν ένας ουρλιάζει –ακόμη και γραπτά- πετώντας λόγια, που έχει αποστηθίσει από πριν και κανένα σκοπό δεν έχουν να διαφωνήσουν αλλά μόνο να σκεπάσουν κάθε άλλη φωνή. Θα το ξέρετε: οι τενεκέδες κάνουν μεγαλύτερο θόρυβο όταν είναι άδειοι.

Θα έχετε προσέξει πόσο γρήγορα αντιδρούν ιδιαίτερα οι ακροδεξιές/φασιστικές/ρατσιστικές ομάδες σε οποιαδήποτε ανάρτηση δεν τους αρέσει: Δρουν ακαριαία. Λες και είναι εκεί και περιμένουν να επιτεθούν. Η επίθεση είναι συνήθως βρισιές, προσβολές, απειλές και καθόλου τεκμηριωμένες απόψεις. Μερικές φορές «βλέπεις» τα σάλια τους να πετάγονται από την λύσσα, που έχουν.  Και αυτό σε καμία περίπτωση δεν είναι ελευθερία του λόγου. Είναι ωμή βία.

Και εμείς τι κάνουμε; Είμαστε παρόντες και δρούμε ψύχραιμα χωρίς να ξεχνάμε τους κινδύνους, που κρύβει το Διαδίκτυο. Και επίσης είμαστε παρόντες και στον πραγματικό χώρο γιατί μόνο γνωρίζοντας από κοντά τους άλλους ανθρώπους, αυτούς, που ονομάζουμε διαφορετικούς, μπορούμε να τους κατανοήσουμε και να υπερασπιστούμε πραγματικά τις απόψεις μας. Η αλληλεγγύη είναι λέξη κλειδί, χρειαζόμαστε επειγόντως να βρούμε τον τρόπο να αντιμετωπίσουμε τον ρατσισμό μέσα από αυτό-οργάνωση και αυτό-προστασία. Επίσης αυτό που χρειαζόμαστε είναι γνώση για ότι υποστηρίζουμε.  Μπορεί να φαίνεται ότι αυτοί που γκαρίζουν είναι μία μάζα ανεγκέφαλων αλλά προσωπική μου γνώμη είναι ότι κατευθύνονται από ανθρώπους με διαστρεβλωμένες μεν απόψεις αλλά σε κάθε περίπτωση ενημερωμένους και διαβασμένους για τις ρατσιστικές θεωρίες, καλούς ρήτορες και άρα επικίνδυνους.

 Στις 21 Μαρτίου 2013 ο τομέας Νεολαίας του Συμβουλίου της Ευρώπης  εγκαινίασε την ετήσια Καμπάνια με τίτλο «Young People Combating Hate Speech Online» (οι νέοι αντιστέκονται στην ρητορική του μίσους στο διαδίκτυο). Η Δράση αυτή στοχεύει να καταπολεμήσει τον ρατσισμό και τις διακρίσεις, που εκφράζουν τα λόγια μίσους στο διαδίκτυο «εκπαιδεύοντας» τους νέους και τις οργανώσεις νέων με τα απαραίτητα μέσα ώστε να τον αναγνωρίζουν και να δρουν μπλοκάροντάς τον. Φυσικά η Καμπάνια ξεκαθαρίζει ότι δεν έχει σκοπό να περιορίσει την ελευθερία της έκφρασης στο διαδίκτυο. Όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να βρει στοιχεία στην ιστοσελίδα www.act4hre.coe.int.  

Και όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν φίλοι ακτιβιστές από την Ολλανδία « η λιακάδα του αντιρατσιστικού κινήματος χρειάζεται για να εμποδίσει τον μαύρο ορίζοντα που δημιουργείται από μία χρυσή αυγή».

«Sunshine from the antidiscrimination movement is needed to block the black horizon created by a golden dawn».

Ανδριάνα Μαρδάκη, Δικηγόρος

Προσωπικές σκέψεις

Οι παρακάτω σκέψεις είναι ειλικρινείς και αυθόρμητες, όπως αρμόζει σε κάθε ενεργό και αναπόσπαστο μέλος της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Παρόλα’ αυτά πρόκειται για προσωπικούς βαθύτερους προβληματισμούς μιας ερευνήτριας και μιας φιλολόγου, που από μικρές μοιράστηκαν κοινές στιγμές, αξίες και στόχους.

Ο νόμος της  Ιθαγένειας κρίθηκε αντισυνταγματικός και από τότε πολλά έχουν δημοσιευτεί και χιλιοειπωθεί. Ποίος είναι Έλληνας όμως και ποιός δεν είναι; Είναι μετρήσιμο είδος και αν ναι, ποιά τα κριτήρια του; Η ανάγκη μας να εκφραστούμε πηγάζει από την πεποίθηση  ότι οι σχέσεις των ανθρώπων, με αποκορύφωμα την φιλία και τον έρωτα, δεν έχουν χρώμα, δεν γνωρίζουν θεό, αψηφούν τα σύνορα και γίνονται δυνατότερες με την διαφορετικότητα.  Η διαφορετικότητα γεμίζει με όλα τα χρώματα τη ζωή, «χορεύει» σε όλες τις μουσικές του κόσμου, «μεθά» με όλες τις μυρωδιές και γίνεται βωμός πίστης, που έχει θεό τον Άνθρωπο. 

Η κοινωνία στην οποία μεγαλώσαμε, πλέον μας φοβίζει. Ο ρατσισμός δεν κάνει διακρίσεις φίλε (σχήμα οξύμωρο). Δεν σταματάει στο μετανάστη, στο gay, στο μουσουλμάνο. Χτυπάει και μένα και σένα και εκείνον. Εκείνον που βιώνοντας συνεχώς τον ρατσισμό- και εμείς τον δεχτήκαμε πολλές φορές επειδή είμαστε εναντίον του-  μαθαίνει, δυστυχώς για εκείνον και για όλους μας, να τον διαιωνίζει. Ο ρατσισμός δε σε πετά πάντα στο περιθώριο, μπορεί να σου δείχνει απλά το δρόμο. Τον αν θα τον ακολουθήσεις είναι δική σου υπόθεση.

Συζητώντας κατά καιρούς με διαφορετικούς ανθρώπους, αυθαίρετα αποφασίσαμε (γιατί υπενθυμίζουμε ότι πρόκειται για προσωπικά βιώματα) να προβάλλουμε το εύρος σκέψης του κλασικού ρατσιστή. Αναφέροντας κατά τη διάρκεια συζήτησης την συναναστροφή μας με "μαύρους" (sic), στην καλύτερη περίπτωση η απάντηση ήταν ότι τους χρησιμοποιούμε ως ερωτικούς συντρόφους. Εκφράζοντας την άποψη ότι Έλληνας και γεννιέσαι και γίνεσαι, αβίαστα μας χαρακτήρισαν αναρχοκομμούνια και ανθέλληνες. Σε συζήτηση στη τάξη της Γ’ Λυκείου με θέμα τα ανθρώπινα δικαιώματα, αναφερόμενη στην ισότητα των ανθρώπων, η απάντηση που δεν περιμένεις και σε αφήνει άφωνη: «Κυρία μάλλον παίρνετε γραμμή από τον ΣΥ.ΡΙΖ.Α.». Αυτές και άλλες, δυστυχώς, παρόμοιες απαντήσεις μας κάνουν να αναρωτηθούμε αυτό που έλεγε η γιαγιά όταν ήμασταν μικρές «Την βουτάς την γλώσσα σου στο μυαλό σου πριν μιλήσεις;». 

Θύμισέ μου λίγο ρε μεγάλε, ποιός ακριβώς σου ζήτησε να μου κολλήσεις ταμπέλα; Ποιό εδάφιο του Συντάγματος καθιστά την συναναστροφή με άτομα μεταναστευτικής καταγωγής, επιλήψιμη πράξη; Και από πότε τα πανανθρώπινα δικαιώματα, αποτελούν γραμμή συγκεκριμένης πολιτικής παράταξης;

Δεν είμαστε όμως εδώ για να κάνουμε μαθήματα ιστορίας, ούτε για να πείσουμε ότι η άποψη μας είναι η σωστή. Χαιρόμαστε ιδιαίτερα που ανήκουμε σε ομάδες που μας αποδέχονται για αυτό που είμαστε και οι διαφωνίες μας γίνονται έναυσμα μιας παραγωγικής διαδικασίας κατανόησης του διαφορετικού.

Δηλώνουμε εντούτοις ότι πρώτα και πάνω απ’όλα τίθεται ο άνθρωπος. Οι αρχές και οι αξίες που διαφυλάσσουν την ακεραιότητα και τα θεμελιώδη δικαιώματα του, δεν είναι διαπραγματεύσιμες. Η συνεχής προσπάθεια που καταβάλλεται από τους διάφορους επιτήδειους του συστήματος, τους ιστορικά αδαείς και φανατικά εγωκεντρικούς-προγονόπληκτους συνανθρώπους μας δεν μας αφήνουν άλλα περιθώρια συζήτησης παρά μονάχα ένα ηχηρό «Λυπάμαι!». Λυπάμαι που τίποτα δεν σου δίδαξε το αρχαίο ελληνικό πνεύμα του ανθρωπισμού. Λυπάμαι που με λάβαρο τη Δημοκρατία στα χέρια σου, διώκεις κάθε διαφορετική άποψη. Λυπάμαι που δεν αντέχεις την ευθύνη του να έχεις νου και να πράττεις με γνώμονα το κοινό καλό. Λυπάμαι που θα στη χαλάσω αλλά η καταγωγή μας συνιστά τυχαίο γεγονός. Οι πράξεις μας όμως όχι.

Να το θυμάσαι αυτό…

Ελευθερίου Όλγα, μέλος του Genaration 2.0

Φανή Κ., Φιλόλογος